Genel

Güney Afrika’da bir Osmanlı alimi: Ebubekir Efendi

Güney Afrika’da bir Osmanlı alimi: Ebubekir Efendi
Karşılaştığı önemli bir zorluk dil meselesiydi. Ebubekir Efendi önce buradaki Müslümanlarla anlaşmak için 7 ay boyunca yerel dili öğrendi.

Güney Afrika Müslümanları özellikle Hollanda sömürge yönetimi dönemindeki yasaklar nedeniyle İslami bilgiden uzak kalmışlar,kitabi bilgiden çok sözlü ve fiili tatbikatlarla İslamı anlamaya ve yaşamaya çalışmışlardı. Ancak zaman içerisinde Müslümanlar arasında mezhep ve inanç tartışmaları ortaya çıkmış ve bu tartışmalar 19.yyın ortalarına gelindiğinde çatışmalara varmıştı.

Bunun üzerine Müslümanlar Cape Town’daki İngiliz sömürge valisine başvurarak Osmanlı devletinden bazı konularda fetvalar ve dini kitaplar istediler. Konu Londra’ya oradan da İstanbul’a aktarıldı. Ancak Osmanlı devleti gönderilecek Arapça ve Türkçe kitaplardan bir şey anlaşılamayacağını ayrıca konuyu İstanbul’a aktaran İngiltere’nin fetva ve kitapları kendi çıkarları için kullanabileceğinden şüpheleniyordu.

Müslümanlardan gelen bu talep üzerine Sultan Abdülaziz devreye girerek Güney Afrika’ya dini kitapların haricinde bir de alim gönderilmesine karar verir. Ahmet Cevdet Paşa buraya gönderilecek alim olarak Şehrizor ulemasından Ebubekir Efendiyi seçer. 3 Eylül 1862 tarihinde Ebubekir Efendi Güney Afrika’ya ‘muallim ve müderris’ olarak görevlendirilir.

Ebubekir Efendi yeğeni ve hizmetçisi Lütfü Efendi ile birlikte 1 Ekim 1862de aylık 25 lira ücret ve Londra’ya kadar 7 bin 500 kuruş harcırah ile İstanbul’dan Cape Town yolculuğuna başlar. Ebubekir Efendinin rotası deniz yoluyla Fransa’nın Marsilya şehri oradan trenle Paris,sonrasında ise Londra idi.

Gittiği bu şehirlerde Osmanlı elçileri tarafından karşılanan Ebubekir Efendi bu şehirleri gezme kültürünü tanıma imkanı da buldu. Ebubekir Efendi ve yeğeni yaklaşık bir buçuk ay Londra’da kaldıktan sonra Liverpool’a geçtiler ve 3 Aralık günü bir buharlı gemi ile Cape Town’a hareket ettiler.

Atlas Okyanusu’nda 44 gün süren bu yolculuk, 13 Ocak 1863’te Cape Town’da sona erdi. Gemi limana yaklaşırken İngliiz bayrağı ile birlikte Osmanlı bayrağı da çekildi. Gemi karadan da üç pare top atışıyla karşılandı. Ancak İngiliz yönetimi,’Osmanlı nüfuzunu artıracağı’ düşüncesiyle, bölgedeki Müslümanların Ebubekir Efendiyi karşılamasını istememiş ve olayı gizli tutmuştu.

Ebubekir Efendi İngiliz yönetimince Royal Otele yerleştirildi. Kısa bir süre sonra Cape Town Müslümanları Ebubekir Efendinin gelmiş olduğunu duydular ve akın akın otele onu ziyarete gittiler.
Ebubekir Efendi Cape Town’a gelişinin ikinci günü görevine hemen başladı. Ancak tahmin ettiğinden zor bir görev olacaktır. Çünkü karşısında batıl gelenek ve görenekleri din haline getirmiş bir topluluk bulmuştu.

Ebubekir Efendi Cape Town’da ilk olarak bir ev tutar. Burası hem kendisinin ikameti hem de eğitim vereceği okul olacaktır. Ebubekir Efendi 3 ay içerisinde yaklaşık 300 kadar kız ve erkek öğrenci toplayarak bunların eğitimine başladı. Ayrıca genç yaşlı,kadın erkek yetişkinlere de sohbetler toplantıları ile dersler verdi.

Karşılaştığı önemli bir zorluk dil meselesiydi. Ebubekir efendi önce buradaki Müslümanlarla anlaşmak için 7 ay boyunca yerel dili öğrendi. Ardından ise sahte hocalar ve şeyhlerle mücadele ederek herkesi eğitmeye doğru bilgiyi vermeye çalıştı. Ebubekir Efendinin bazı sıkıntılarla karşılaştıysa da bunların üstesinden gelmeyi bildi.

Birbirleriyle çatışan Müslüman cemaatleri barıştırmayı başardı. Temel dini eserleri yerel dile çevirerek kaynak oluşturdu. Kurduğu okul üç yıl sonra ilk mezunlarını verdi. Çevre eyaletlerden gelen öğrenciler burada aldıkları eğitimlerin ardından kendi memleketlerinde benzer okullar açarak doğru bir İslam anlayışının Güney Afrika’da yayılmasını sağladılar.

Burada evlilikler yapan Ebubekir Efendinin beş oğlu oldu. Ebubekir Efendi bunlardan Ataullah Efendiyi iyi bir alim olarak yetiştirdi. Ataullah Efendi de 1884 yılında Kimberley’de açılan Osmanlı okulunun müdürlüğüne tayin edildi.

Ebubekir Efendi 17 yıl boyunca Güney Afrika’da İslam dinini anlattı ve hizmet etti. 29 Ağustos 1880 tarihinde burada vefat etti.

Ömer Aymalı / Dünya Bülteni – Tarih Dosyası
Kaynaklar :
Ömer Lütfi, Ümitburnu Seyahatnamesi, , haz. Hüseyin Yorulmaz
Ahmet Uçar, Unutulmayan Miras: Güney Afrika’da Osmanlılar

Contact Person WhatsApp'tan Sor